Cynllun Gweithredu Bioddiogelwch Aber Afon Dyfrdwy
Beth yw INNS?
Mae rhywogaethau estron ymledol (INNS) yn blanhigion, anifeiliaid neu bathogenau sydd wedi cael eu cyflwyno gan weithredoedd dynol i ardal y tu allan i’w cynefin brodorol. Gallant achosi llawer o broblemau a all fod yn amgylcheddol, cymdeithasol a / neu economaidd.
Brodorol vs estron
Mae rhywogaethau brodorol wedi addasu i fyw mewn ardal benodol dros amser. Rhywogaethau estron, ar y llaw arall, yw’r rhai sydd wedi cael eu cyflwyno i amgylchedd newydd, drwy weithgareddau dynol yn aml, ac sy’n gallu goroesi a ffynnu yn eu lleoliad newydd.
Ydi pob rhywogaeth estron yn cael ei hystyried yn INNS?
Gall rhai rhywogaethau estron fyw ochr yn ochr â rhywogaethau brodorol heb achosi unrhyw ddifrod na niwed. Maen nhw’n cael eu hystyried yn ymledol pan fydd eu presenoldeb yn cael effaith negyddol o ganlyniad ar rywogaeth arall, yr amgylchedd, neu’r economi.
© Joe Ironside
Beth yw’r broblem gydag INNS?
Effaith ar rywogaethau brodorol
Gall INNS effeithio ar rywogaethau brodorol drwy fygu, bwyta a / neu gael y gorau arnynt (e.e. am fwyd a gofod). Gallant newid y cynefinoedd maen nhw’n byw ynddyn nhw (e.e., newid gwely’r môr ac effeithio ar yr ecosystem). Gall INNS gyflwyno clefydau, plâu a pharasitiaid hefyd nad yw rhywogaethau brodorol wedi dod ar eu traws o’r blaen a gallant arwain at ddinistrio poblogaethau.
Canlyniadau eraill
Amcangyfrifir bod INNS yn costio £4 biliwn y flwyddyn i economi Prydain. Yn y sector morol mae’r costau hyn o ganlyniad i ddifrod i strwythurau ar y môr, colli rhywogaethau o bwysigrwydd masnachol ar gyfer pysgodfeydd, rheoli a chyfyngu ar INNS, a chostau i’w tynnu nhw oddi ar gyrff llongau a gwneud gwaith atgyweirio.
*Tynnwyd y llun hwn ym Mae Abertawe ac nid ar Aber Afon Dyfrdwy © Chloe Powell-Jennings
Sut mae INNS yn cyrraedd Afon Dyfrdwy?
Llwybrau
Yr enw ar y dull a’r gweithredoedd sy’n cael eu defnyddio i symud INNS yw “llwybrau”. Mae’r llwybrau yn y Ddyfrdwy yn cynnwys gweithrediadau masnachol, gweithgareddau hamdden (fel hwylio a chaiacio), a chynaeafu pysgod cregyn.
Yn benodol, mae posib symud INNS drwy gyfrwng y canlynol:
- Byddant yn glynu wrth gyrff cychod
- Cael eu tynnu i mewn i nodweddion cadw dŵr mewn cychod (e.e., tanciau dŵr budr ac mewn dŵr balast)
- Clymu yng nghanol offer cychod neu bysgota neu gael eu dal ynddo.
© NRW
Enghreifftiau o rywogaethau
Un INNS sydd i’w weld yn eang yn y Ddyfrdwy yw’r cranc manegog Tsieineaidd, cranc tyllu sy’n frodorol i ddwyrain Asia. Rydym yn credu iddo gael ei gyflwyno yma drwy ddŵr balast mewn llongau yn teithio rhwng gwledydd. Bydd y cranc manegog Tsieineaidd yn ysglyfaethu ar rai o’n rhywogaethau brodorol ni, yn ogystal â chael y gorau arnyn nhw wrth chwilio am fwyd, a gall achosi difrod i lannau afonydd drwy dyllu.
© Chloe Powell Jennings
Ble gallaf i ddysgu mwy?…
- Mae Cyfoeth Naturiol Cymru a’r Marine Biological Association wedi datblygu canllaw adnabod ar gyfer 47 o INNS morol, yn Saesneg ac yn y Gymraeg:
- Mae Natural England a’r Marine Biological Association wedi datblygu canllaw adnabod ar gyfer 38 o INNS morol:
Cau llwybrau
“Mae atal yn well na gwella”
Er ei bod yn bwysig cael gwared ar rywogaethau estron ymledol a’u rheoli ar ôl iddynt gyrraedd, bioddiogelwch yw’r weithred o osod rhwystrau, neu ymddygiadau, sy’n torri ar draws y llwybrau, fel nad yw INNS yn gallu teithio i ardaloedd newydd yn y lle cyntaf.
Ond, sut?
Dyma enghreifftiau o bethau y gallem eu gwneud i gau llwybrau:
- Arferion glanhau da, glanhau ein cychod a’n hoffer cyn gadael neu deithio i lefydd newydd i sicrhau nad ydym yn cario unrhyw beth gyda ni.
- Diheintio a sychu offer masnachol fel rhan o drefn arferol.
- Archwilio a phrofi dŵr balast llongau gan ddefnyddio eDNA (moleciwlau DNA sy’n arnofio yn y dŵr) i ganfod presenoldeb unrhyw rywogaethau ymledol.
I gael rhagor o wybodaeth am hyn ewch i: Ysgrifenyddiaeth Rhywogaethau Estron Prydain Fawr – Bioddiogelwch a Llwybrau:
Beth yw’r cynllun gweithredu bioddiogelwch?
Mae’r cynllun bioddiogelwch ar gyfer y Ddyfrdwy yn ffordd o roi arweiniad i bawb sy’n defnyddio’r amgylchedd yma i gadw at arferion ac ymddygiadau gorau i leihau’r risg o gyflwyno neu ledaenu INNS drwy wahanol lwybrau.
“Mae Cyfoeth Naturiol Cymru a Natural England yn cydnabod pwysigrwydd bioddiogelwch wrth ddiogelu amgylchedd morol a bioamrywiaeth frodorol Aber Afon Dyfrdwy rhag ymlediad ac effaith rhywogaethau estron ymledol. Mewn partneriaeth â’r holl ddefnyddwyr, rydym wedi ymrwymo i edrych ar gamau gweithredu diriaethol, realistig i leihau’r bygythiad hwn.
Mae’r camau gweithredu hyn yn cael eu cyflwyno yn y ‘Cynllun Gweithredu Bioddiogelwch ar gyfer ACA Aber Afon Dyfrdwy’. Mae sawl gradd i’r rhain, gan eu gwneud yn gyraeddadwy i bob defnyddiwr, ond mae ganddynt y potensial i gyfrannu at warchod Aber Afon Dyfrdwy a’r buddion rydym ni i gyd yn eu cael ohono.
Mae’r camau gweithredu yn y Cynllun Gweithredu Bioddiogelwch hwn yn rhoi disgrifiadau i ddechrau o pam a sut gellid gweithredu a gwella bioddiogelwch yn Aber Afon Dyfrdwy ar draws yr holl grwpiau o randdeiliaid sy’n bresennol.”
Cysylltiad â Chynllun Gweithredu Bioddiogelwch Aber Afon Dyfrdwy
Felly, beth allaf i ei wneud?
Hafan | iRecord ar gyfer gliniadur
Ar gyfer android: Ap iRecord – Apiau ar Google Play
Ar gyfer iphone: Ap iRecord ar yr App Store
Os ydych chi yn:
Pysgotwr masnachol cliciwch yma
Gweithrediadau masnachol ar y dŵr cliciwch yma
Unigolion cliciwch yma
Defnyddiwr hamdden cliciwch yma
Darllen pellach
Camau Gweithredu fesul Sector cliciwch yma
Biosecurity To-Do-List Tracker (Word) cliciwch yma
Biosecurity To-Do-List Tracker (Excel) cliciwch yma
